Sub. avg 13th, 2022

U Pragu je održana peta konferencija „Fragile Europe“ koja je okupila naučnike, stručnjake, istraživače iz celog sveta kako bi raspravljali na temu populizma, transnacionalnih pokreta, feminizma i položaja LGBT populacije. Konferencija je održana u okviru mreže za politička i sociološka istraživanja „32 Evropskog sociološkog udruženja” na Institut za sociološka istraživanja / Fakultet društvenih nauka, Karlov univerzitet u Pragu I “Jean Monnet” Katedra za u evropsku političku sociologiju. Doktorantkinja na Fakultetu za medije i komunikacije u Beogradu, ma Sandra Iršević na konferenciji prezentovala je svoj rad „Žene koje su bile ispred svog vemena“ i zajednički rad sa prof. dr Aleksandarom Raič i Zvonkom Stantićem „Transnacionalni pokreti u rešavanju bunjevačkog pitanja: Šta može da uradi civilni sektor u Srbiji, Hrvatskoj i Mađarskoj“.

Na panelu koji se odnosio na feminizam, populizam i položaj LGBT osoba u svetu Sandra Iršević je izložila svoje istraživanje povodom 100 od održavanja Velike narodne skupštine u Novom Sadu 25.novembra 1918.godine, kada je sedam žena dalo svoj glas i glasalo za Prisjedinjenje Bačke, Baranje i Srema matici Srbiji.

Žene su kroz istoriju stalno vodile borbu za ostvarivanje svojih prava, stim da su pripadnice manjina vodile dvostruku borbu i to: za ostvarivanje osnovnih ljudskih prava, prava na rad i maternji jezik. U našem društvu još uvek su dominantni stereotipi i predrasude o ulozi žena i muškaraca u društvu, što je posledica patrijahalnog vaspitanja koje i dalje ima veliki uticaj na području Balkana. Danas pod uticajem radikalnih populističkih partija položaj žena u Srbiji pokušava da bude urušen. Od Velikog rata do danas u proteklih 100 godina žene na prostoru današnje Srbije izborile su se za pravo glasa, obrazovanje, rad, zdravstvenu zaštitu, abortus…. Međutim, kako jačaju desničarske partije u Evropi tako i u Srbiji crkva pokušava da izvrši veliki uticaj I vrati ženu na položaj “sluškinje i majke”, iznela je u svom izlaganju Sandra Iršević.

Foto: Ondřej Pekáček

Ona dalje objašnjava da u posebno lošem položaju su Bunjevke, jer pojedini istoričari ne priznaju postojanje Bunjevaca kao posebnog naroda i nazivaju ih bačkim Hrvatima ili Bunjevcima-Hrvatima. Bunjevci i Bunjevke nemaju drugu državu do Srbije, poput drugih nacionalnih zajednica, te su i u ovom položaju podređeni u odnosu na druge manjinske zajednice.Bez obzira na to, Bunjevke su na severu Srbije ostavile trag svojim delovanjem posebno na polju politike, umetnosti i humanitarnog rada. Prva akademska slikarka u Subotici bila je Jelena Čović, akademska vajarka Ana Bešlić, a književnica i žena delagat koja je učestvovala 25.novembra 1918.godine u stvaranju Kraljevine SHS, Mara Đorđević Malagurski.

Foto: Ondřej Pekáček

Na oba panela, prisutni su se zainteresovali za Bunjevačko pitanje jer im je bila zanimljiva činjenica da je reč o narodu bez države, sa bogatom istorijom i kulturom. Posebno ih je zainteresovalo to što je Jelena Čović dobila stipendiju od tadašnjeg gradonačelnika Subotice, Mara Malagurski Đorđević u Londonu učile engleski i činjenica da su sve žene koje su obrađene u studiji utrle put današnjim principa rodne ravnopravnosti u Srbiji. One su nam pokazale put, a na nama je da se danas trgnemo i izborimo za punu rodnu ravnopravnost, a ne da čekamo da nam je neko pokloni ili obezbedi, a posebno ukoliko smo pripadnice manjina“, zaključila je u svom izlaganju Iršević.

Na drugom panelu, gde je izložila zajednički rad sa Raičem i Stantićem govorila o položaju Bunjevaca u takozvanom „Bajskom trouglu“, koji predstavlja područje između Dunava i Tise koje virtuelno ograničavaju tri grada: Subotica i Sombor u Srbiji i Baja u Mađarskoj. Bunjevaca je u Bačkoj krajem Prvog svetskog rata bilo 84 hiljade a poslednji popis stanovništva u Srbiji pokazuje da ih je 2011. godine bilo jedva 16,5 hiljada. Ovi demografski podaci čine osnovu odredbe Bunjevaca kao „ugroženog naroda”; uz ostale nepromenjene uslove, demografska projekcija za Bunjevce u Srbiji, do kraja 21 veka, vodi do zaključka o njihovom nestanku.

Položaj Bunjevaca u Srbiji, kao nacionalne manjine sui generis (bez prihvatanja Hrvatske kao matične države nego usmeravanje ka Srbiji kao takvoj državi), uslovljen je transnacionalnim odnosima Srbije kao matične države srpskog naroda u rasejanju (posebno u Hrvatskoj i Mađarskoj). Tako isprepleteni odnosi otvaraju problem zastupanja interesa Bunjevaca u Mađarskoj kao i održavanja ravnoteže nacionalne ranopravnosti Bunjevaca i Hrvata kao nacionalnih manjina u Srbiji. Taj problem bunjevačka civilna zajednica nije u stanju da rešava bez oslonca na nadnacionalne institucije EU. Način institucionalizacije rešavanja ovog problema ostaje otvoreno pitanje opstanka i razvoja bunjevačke zajednice u skoroj budućnosti. Odlazak u Prag podržao je grad Subotica i UG „Bunjevci“ iz Novog Sada”, iznela u svom izlaganju predstavljajući zajednički rad Sandra Iršević.

Tekst je  nastao  u okviru projekta “Žene koje su utrle put rodnoj ravnopravnosti“,  koji je realizovan uz podršku grada Subotica. Za sadržaj priloga odgovornost isključivo snosi Udruženje građana „Malin“ i redakcija portala “Ecofeminizam”.Stavovi koji su u tekstu ne odražavaju nužno stavove Grada Subotica.

Projekat se realizuje uz podršku Grada Subotice.

By Sandra Iršević

Borkinja za zdravu životnu sredinu, ljudska prava, rodnu ravnopravnost. Feminizam shvatam kao borbu za ostvaranje osnovnih ljudskih prava muškaraca i žena i u skladu sa time se i ponašam.