Emancipacija žena na današnjem prostoru Vojvodine i Srbije počela je još krajem XVIII i početkom XIX veka. Pod uticajem prosvetiteljstva i načelima Francuske revolucije o slobodi, jednakosti i svojini uz podršku mladih obrazovanih ljudi položaj žena u Srbiji tokom XIX veka se menjao.

Ako bi uporedili kakav je bio položaj žena u tadašnjoj Vojvodini i Srbiji sa položajem žena u evropskim zemljama mogu da zaključim da je menjan na bolje. Bunjevke i Srpkinje 25.novembra 1918.godine koje su učestvovale na Velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu dobile su pravo glasa, ali samo tada. Žene su kroz istoriju stalno vodile borbu za ostvarivanje svojih prava, stim da su pripadnice manjina vodile dvostruku borbu i to: za ostvarivanje osnovnih ljudskih prava, prava na rad i maternji jezik.

Živka Ranojević 1917. u srpskom građanskom kostimu, u znak otpora okupatoru (u sredini) i u predratnim evropskim modelima (1911. i 1912.)
foto: https://tamoiovde.wordpress.com/tag/emancipacija/

U našem društvu još uvek su dominantni stereotipi i predrasude o ulozi žena i muškaraca u društvu, što je posledica patrijahalnog vaspitanja koje i dalje ima veliki uticaj na području Balkana. Danas pod uticajem radikalnih populističkih partija položaj žena u Srbiji pokušava da bude urušen. Od Velikog rata do danas u proteklih 100 godina žene na prostoru današnje Srbije izborile su se za pravo glasa, obrazovanje, za rađanje i svoje mišljenje. Međutim, kako jačaju desničarske partije u Evropi tako i u Srbiji crkva pokušava da izvrši veliki uticaj i vrati ženu na položaj “sluškinje i majke”.

Ovu moju tvrdnju potvrđuje i istraživanje Švedske organizacija Kvinna till Kvinna koje je realizovala 2018.godine kada je sproveli anketu među 123 aktivistkinje za ženska prava u 32 zemlje od EU, Balkana i sa Afričkog kontinenta. Prema njihovom izveštaju: “Gušenje pokreta-sužavanje prostora za ženska prava”1 pokazuje kako su pod uticajem populističkih partija I pokreta, jačanjem konzervatinih struja koje se pozivaju na tradicionalne vrednosti, nevladine organizacije koje se bave pitanjima rodne ravnopravnosti i protiv nasilja nad ženama nailaze na probleme I onemogućene.

Istraživanja švedske Fondacije Kvinna till Kvinna pokazuju da čak 85 posto anketiranih žena kaže da su visoke cene koju moraju da plate da bi nastavile da se bave ženskim pravima: od sramoćenja, seksualnog uznemiravanja, napada na njihove porodice…

Poslednjih godina sve je skučeniji civilni prostor borbe za ženska prava, sve je manje finansijera takvih aktivnosti a sve više nasilja, To je posledica skretanja udesno kako evropskih (unutar toga balkanskih) tako i vanevropskih društava. Švedska fondacija je u okviru projekta anketirala nekoliko aktivistkinja za ženska prava u Makedoniji, Bliskom Istoku i Severnoj Africi, Švedskoj, Poljskoj, Egiptu i Azerbejdžanu.

Žene u Srbiji se tretiraju kao „mašina za rađanje“2.

Sa druge strane, pripadnice nacionalnih manjina su još više diskriminisane kao kao žene i pripadnice manjina.

U posebno lošem položaju su Bunjevke, jer pojedini istoričari ne priznaju postojanje Bunjevaca kao posebnog naroda i nazivaju ih bačkim Hrvatima ili Bunjevcima-Hrvatima. Bunjevci i Bunjevke nemaju drugu državu do Srbije, poput drugih nacionalnih zajednica, te su i u ovom položaju podređeni u odnosu na druge manjinske zajednice.

Bez obzira na to, Bunjevke su na severu Srbije ostavile trag svojim delovanjem posebno na polju politike, umetnosti i humanitarnog rada. Prva akademska slikarka u Subotici bila je Jelena Čović, akademska vajarka Ana Bešlić, a književnica i žena delagat koja je učestvovala 25.novembra 1918.godine u stvaranju Kraljevine SHS, Mara Đorđević Malagurski.

Poseban vid diskriminacije žena u Srbiji predstavljalo je uskraćivanje osnovnog građanskog i političkog prava – biračkog prava. Mada je ustavom bilo zagarantovano biračko pravo svakom državljaninu sa navršenom 21 godinom Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije, konstatovano je da će ovo biti rešeno Zakonom o ženskom pravu glasa, što se dogodilo tek 1945. godine.

 Sastavni deo rodnih analiza danas predstavljaju razmatranja faktora kao što su etnicitet, rasa, manjinske zajednice, pa čak i klasa. Milena Dragičević Šešić je u svom radu “Mizoginija u obrascima masovne kulture” postavila tezu da je mizoginija sastavni deo kulture Balkana. Dragičević Šešić dalje objašnjava da se društveni stereotipi odnose uglavnom na nacionalnu pripadnost, pa i na ostale manjinske grupe.

1http://thekvinnatillkvinnafoundation.org/files/2018/03/kvinna-till-kvinna-suffocating-the-movement-report-eng-2018.pdf

Tekst je  nastao  u okviru projekta “Žene koje su utrle put rodnoj ravnopravnosti“,  koji je realizovan uz podršku grada Subotica. Za sadržaj priloga odgovornost isključivo snosi Udruženje građana „Malin“ i redakcija portala “Ecofeminizam”.Stavovi koji su u tekstu ne odražavaju nužno stavove Grada Subotica.

Projekat se realizuje uz podršku Grada Subotice.

By Sandra Iršević

Borkinja za zdravu životnu sredinu, ljudska prava, rodnu ravnopravnost. Feminizam shvatam kao borbu za ostvaranje osnovnih ljudskih prava muškaraca i žena i u skladu sa time se i ponašam.