Dela Ane Bešlić-legat Subotici

Danas se navršava 13 godina od smrti  Ane Bešlić (1912-2008). Bila je  prva akademska vajarka u Subotici. Ponosna Bunjevka jugoslovenski orijentisana.Izrađivala je spomenike, kao i skulpture u složenim prirodnim i arhitektonskim prostorima. Svojom izložbom priređenom sa Đorđom Božanom otvara gradsku izložbenu salu u Subotici 1954.godine. Jedna je od osnivača vajarske grupe “Prostor 8” 1957.godine. Izlaže na brojnim izložbama sklulpture.

Godine 1983. poklanja legato od 20 svojih dela Gradskom muzeju u Subotici. Uručena joj je nagrada dr Ferenc Bodgvogvari i Pro urbe 1997.godine od grada Subotice. Te godine je održana i njena poslednja izložba Belo, volim te belo.

Van tradicije ka ličnom razvoju

Izdvaja se po tome što je van tradicionalnih tokova tražila putokaz ličnog razvoja, a izgradila je individualni svet oblika koji se realizuje jezikom čiste forme. Nakon završetka Drugo svetskog rata vratila se u Beograd 1945.godine, na Akademiju likovnih umetnosti, kod Sretena Stojanovića i Radeta Stankovića.Kada je završila Akdemiju Ana Bešlić ulazi u Majstorsku radionicu Tome Rosandića.[1]

Ana Bešlić je tokom svoga rada izrađivala je i spomenička i skulpturalna dela koja se svojom formom razlikuju od velikih monumentalnih spomenika.

Foto: Sandra Iršević.Talija, Letnja pozornica-Palić

Na primer, Majka i sin-spomenik žrtvama fašizma u Aleksandrovu kod Subotice, 1955.,Ptice fontana na Paliću 1957, Spojene forme u parku vile Izvršnog veća Srbije  Beograd 1961, Grupa postavljenja ispred dispanzera u Subotici  1965, Baklja sećanja u Bajmoku 1971,  i drugo.

Foto: Sandra Iršević.Deo izložbe u Gradskom muzeju Subotica 2017.

Modernističku umetnost, a time i skulpturu karakterisao je neizvesni evolucionizam i istoricizam kao težnja ka idealnim esencijalistički predočivom uzorku same i u estetsko- medijskom smislu čiste (pure) umetnosti skulpture. Za Anu Bešlić taj put je vodio od modernog akademizma i intimizma četrdesetih godina preko mekog socijalističkog realizma i vitalističkog socijalističkog modernizma pedesetig i ranih šezdesetih godina do visokog socijalističkog modernizma od sredine šezdesetih do poslednje trećine sedamdesetih godina 20.veka“.[2]

Asocijativni oblici obeležje Aninih dela

Miško Šuvaković u knjizi Evropski konteksti  umetnosti u XX veku u Vojvodini, posebno se osvrnuo na slučaj Ane Bešlić. Šuvaković ističe da skulptura Ane Bešlić sa:

Foto: Sandra Iršević. Deo izložbe u Gradskom muzeju Subotica 2017.

 „stanovišta čitanja feminističke istorije umetnosti,asocijativni oblik koji nas vodi poimanju „ženskog“ doživljaja skulptorskog tela kao rodnog (gender) tela. Njena izrazito rodna, gotovo genitalna asocijativnost kao podtekst univerzalnog modernističkog apstraktno-vitalističkog izraza je bitna odrednica njene skulptorske emancipacije i, izutetnog, napora ka prevazilaženju formalizma, tj. ka  otvaranju forme i relativizovanju esencijalističkog odnosa unutrašnje-spoljašnje u skulpturi. Prelaženjem formalizma dolazi se do one „plastične smislenosti“ koja čini mogućim novo razumevanje skulpture kao rodnog i psihoanalitički odredljivog prostornog događaja ili teksta“.[3]

Bunjevačko pitanje i danas aktuelno 

Takozvano bunjevačko pitanje, koje je i dan-danas aktuelno uticalo je (ne)razvijanje slikarstva i umetnosti uopšte,  kod Bunjevaca i Bunjevki, kao i istraživanja rada umetnica koje su obeležile jednu epohu u Subotici.

Umetnice nisu dovoljno istražena, a razlog je verovatno taj što je nakon 1945.godine bilo zabranjeno izjašnjavati se kao Bunjevac i u većini tekstova i knjiga koje se odnose na istoriju umetnosti oni se prestavljaju kao Hrvati ili Srbi.Umetnici i umetnice koji su tada ostali verni svome rodu i poreklu, bivaju na neki način izopšteni, a naročito ako su žene.

5. Literatura

  1. Bela Duranci, Stipan Kopilović 1877-1924,Subotica,Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata,2011.
  2. Nikola Dedić,Umetnost Vojvodine u XX veku i problem rodnih identiteta, Novi Sad, Muzej savremene umetnosti u Vojvodini.
  3. Miško Šuvaković, Jerko Denegri, Ana Bešlić,Beograd, 2008.
  4. Miško Šuvaković, Evropski kontekti umetnosti XX veka u Vojvodini,Novi Sad, Muzej savremene umetnosti u Vojvodini,2008.,207-209.
  5. List Neven 10.11.1927.,str 3
  6. Olga Kovačev Ninkov, „Život i delo prve subotičke slikarke Jelene Čović (1879-1951),  Subotičke novine, Subotica,2000.
  7. Videti: http://www.hrvatskarijec.rs/vest/A6130/Mali-portreti–za-veliko-djelo/,pritupljeno 28.01.2016.

[1] Savet za nauku i umetnost je 1948.godine osnovao majstorske radionice. Saradnike majstor je birao putem konkursa . U to vreme rad u radionici se smatrao najvećim domenom specijalizacije, a država je stipendirala polaznike. Ana Bešlić je konkurisala sa delom Glava devojke iz 1941.

[2] Miško Šuvaković, Jerko Denegri Ana Bešlić,Beograd, 2008.,43

[3] Miško Šuvaković, Evropski kontekti umetnosti XX veka u Vojvodini,Novi Sad, Muzej savremene umetnosti u Vojvodini,2008.,207-209.

tekst i foto: Sandra Iršević