„Vlažna područja: ključ suočavanja sa klimatskim promenama“

Moto ovogodišnjeg obeležavanja Svetskog dana vlažnih područja glasi: „Vlažna područja: ključ suočavanja sa klimatskim promenama“.

Tim povodom, 1.februara 2019.godine u Srbiji, kao centralni događaj organizovan je skup „Vlažna područja: ključ suočavanja sa klimatskim promenama“, u Centru za stručno usavršavanje u Šapcu. Skup organizuju Ministarstvo zaštite životne sredine, Zavod za zaštitu prirode Srbije, Pokrajinski zavod za zaštitu prirode i Regionalna kancelarija za Istočnu Evropu i Centralnu Aziju Međunarodne unije za zaštitu prirode (IUCN), uz podršku Grada Šapca, Centra za stručno usavršavanje i OŠ „Stojan Novaković“ iz Šapca.

Ovaj datum predstavlja godišnjicu potpisivanja Konvencije o močvarama koje su od međunarodnog značaja naročito kao staništa ptica močvarica (Ramsarska konvencija), u iranskom gradu Ramsaru 1971. godine. Svetski dan vlažnih staništa se obeležava kroz organizovanje različitih promotivnih akcija na lokalnom ili nacionalnom nivou, u cilju promocije koncepta i jačanje svesti o značaju vlažnih staništa kao „bioloških rezervoara“ biodiverziteta i ekosistemskih usluga koje ovi ekosistemi obezbeđuju. Sa druge strane, važno je napomenuti da su ova područja izuzetno osetljiva na uticaje ljudskih aktivnosti,navodi se u saopštenju Ministarstva za zaštitu životne sredine.

Uloga vlažnih staništa prepoznata je i u globalnim Ciljevima održivog razvoja, a takođe, Sendai Okvir do 2030. za smanjenje uticaja prirodnih katastrofa, prepoznaje važnost investiranja u očuvanje vlažnih staništa i ekosistemskih usluga u smanjenju uticaja prirodnih katastrofa i klimatskih promena i stvaranju otpornosti na klimatske ekstreme. Uzimajući u obzir naučne procene da je na globalnom nivou 64% vlažnih područja nestalo od 1900. godine, njihova zaštita je važan zadatak za sve nas, koji će nam pomoći u borbi protiv klimatskih promena odnosno poboljšanju prilagođavanja na izmenjene klimatske uslove i smanjenju ranjivosti vlažnih područja na negativne efekte klimatskih promena čime ujedno doprinosimo postizanju UN Ciljeva održivog razvoja.

Podolsko goveče je postalo najznačajnija rasa za održavanje zaštićenih travnih staništa i revitalizaciju močvarnih staništa.
Foto: JP „Palić Ludoš“

Očuvanje staništa ispašom pogolskog govečeta i koza

Na severu Srbije nalazi je magično i bajkovito Ludaško jezero koje je 28.marta 1977. godine proglašeno Ramsarskim staništem. Predstavlja raj za ornitologe zbog staništa za gnežđenje ptica i istraživačke ornitološke stanice. Sandra Čokić Reh, rukovodioc sektora Zaštite prirode u JP „Palić Ludoš“ objašnjava u skladu sa konvencijom, upravljač ovog ramsarskog staništa i zaštićenog područja Specijalni rezervat prirode „Ludaško jezero“, već više godina na Ludašu ostvaruje dugogodišnju ideju upravljača – ispašu autohtonom rasom goveda – jedinkama podolskog govečeta.

Krajem 2017. godine je započela ispaša sivim govedom i već su primećeni rezultati.
Foto: JP „Palić Ludoš“

Da podsetimo, krajem 2017. godine je započela ispaša sivim govedom i već su primećeni rezultati. Trska je skoro u potpunosti nestala sa terena, a evidentirani su primerci velikog kaćuna i jedinke čaplje govedarke koja je i strogo zaštićena vrste.

Podolsko goveče je postalo najznačajnija rasa za održavanje zaštićenih travnih staništa i revitalizaciju močvarnih staništa, jer nije preterano zahtevno i rado se hrani mladom trskom. U planu je da se ispaša realizuje i narednih godina i da se isti model primeni i na drugim lokalitetima na Ludašu, Paliću i u drugim zaštićenim područjima. Pored ciljeva koji se odnose na aktivnu zaštitu prirode, projekat će zbog velike atraktivnosti ovih životinja obogatiti i ekoturističku ponudu Ludaškog jezera. Prema statusu ugroženosti danas, podolsko goveče u Republici Srbiji se ubraja u grupu ugroženo održive rase. To znači da je rasa ugrožena, ali da su preduzete aktivnosti na njenoj konzervaciji i očuvanju“, istakla je Sandra Čokić Reh, rukovodioc sektora zaštite prirode.

Ispaša kozama

U okviru projekta Revitalizacija ostrva „Roža Šandor“ u Specijanom rezervatu prirode „Ludaško jezero“, realizuje se program revitalizacije vegetacije na lokaciji u režimu II stepena zaštite na ostrvu-ispašom koza.

Prošle godine je na ostrvu boravilo deset koza. Postignuti su veoma dobri rezultati i plan je da se dugoročno održavanje ostrva takođe obezbediti putem ispaše kozama, koje bi sprečavale širenje nepoželjne vegetacije. Površinе koja se revitalizuju ispašom podolskim govedima i kozama su za samo par godina dovedene u znatno bolje stanje“, dodala je Sandra Čokić Reh.

Ispaša kozama kao mera zaštite.
Foto: JP „Palić Ludoš“

IPA: Monitornig voda, uređenje Vizitorskog centra i monitoring invazivnih vrsta

Javno preduzeće „Palić Ludaš“ realizuje tri IPA prekogranička projekat između Srbije i Mađarske. U okviru projekta „Održivo upravljanje vlažnim staništima prekograničnog vodozahvata jezera Palić i Ludaš“ realizuje se monitoring voda. Direktorka JP „Palić Ludoš“ Marta Dobo objašnjava da su uključeni samo kao partneri, dok je glavni partner u Srbiji Građevinski fakultet u Subotici, Univerziteta u Novom Sadu, a sa mađarske strane je partner „Eötvös József“ Fakultet u Baji, Univerziteta u Segedinu.

Projekat se bavi istraživanjem vodozahvata na celom slivnom području. Pored monitoringa voda, radi se i monitoring indikatorskih grupa živih organizama. Cilj istraživanja je da se na bazi podataka koji se dobiju tokom istraživanja, izrade Preporuke za upravljanje vodenim staništima na celom slivnom području. Realizacija projekta je započeta 2017. godine i nastaviće se i 2019. godine. Drugi projekat nosi naziv :“Novi pristup u eko – i etnoturizmu: Kapacitet i kompetencija“. U projektu smo partneri, dok je nosilac Zavod za farmaciju, Medicinski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, partneri su još Univerzitet u Segedinu i Institut za nizijsko šumarstvo Univerzitet u Novom Sadu. Kroz projekat se realizuje adaptacija Vizitorskog centra na Ludašu, posetilačka infrastruktura, prezentaciona bašta sa vrstama lekovitog bilja koje može da se nađe na području Rezervata.Takođe, biće izrađena internet stranica navedenog projekta, kao i aplikacije za android telefone koje „vode“ posetioce kroz zaštićeno područje“, istakla je Marta Dobo.

Treći prekogranični IPA projekat obuhvata aktivnosti i monitoringa invazivnih vrsta, analize banke semena u zemljištu, postavljanje mernih stanica za merenje koncentracije polena u vazduhu, mehaničko i hemijsko suzbijanje ambrozije, edukativne aktivnosti i izradu baze podataka invazivnih biljaka na teritoriji naših zaštićenih područja. Tamaš Vinko, stručni saradnik za zaštitu prirode i zaštitu i održivo korišćenje ribljeg fonda rekao je da je Pokrajinski sekretarijat za urbanizam, graditeljstvo i zaštitu životne sredine aplicirao na IPA program prekogranične saradnje Mađarska – Srbija u okviru drugog poziva sa projektom Zaštita prirode od invazivnih biljnih vrsta.

Aktivnosti se realizuju na svim našim zaštićenim područjima, kao i na teritoriji Nacionalnog parka „Kiškunšag“, u Mađarskoj. Partner Pokrajinskom sekretarijatu je Univerzitet „Pallasz Athéné“ iz Kečkemeta. Projekat se realizuje do 2019. godine. Na projektu je angažovano i Javno preduzeće „Palić-Ludaš“ kroz aktivnosti na monitoringu i kartiranju invazivnih vrsta na zaštićenim područjima u sklopu projekta“, kazao je Tamaš Vinko.