Ekofeministički pokreti

Danas, pod uticajem novih medija na internetu možemo da pronađemo istorijske događaje koji nas zanimaju, tako da se istorija razdvaja od individualnog ili kolektivnog sećanja.Kada govorimo o ekofeminizmu možemo da govorimo o antikvarnoj istoriji u okviru koje se čitava prošlost prihvata u celini, čuva i neguje. Kao treći talas feminizma, ekofemizam je izrazito vezan za aktivizam, ali i aktivizam kroz društvene mreže i internet.

Ekofeministički pokret je počeo da razvija 70-tih godina prošlog veka i u Americi, Indiji i Africi. Prvu konferenciju Žene i život na Zemlji” na University of Massachusetts, Amherst, 1980. godine, organizovale su feministkinje i aktivistkinje Inestra King i Grace Palej ( Grace Paley), a naredne godine grupa od osam žena formirala je prvu nacionalnu ekofeminističku organizaciju – WomanEarth.

Ekofeministkinje pokreću pitanja kao što su zagađenje vode, nestanak šuma, gomilanje toksičnog otpada, razvoj poljoprivrede i održivost, prava životinja i pitanje nuklearnog oružja.
Bez obzira na različite pristupe ili škole mišljenja, jedna stvar je sigurna – ekofeminizam je globalni pokret, koji obuhvata više tema, sa stalno rastućom zajednicom aktivistkinja i teoretičarki.

Žene su se kroz istoriju  borile protiv uništavanja šuma, zagaženja vode i vazduha.Kao primer navodim, grupu od oko tridesetak žena sa Himalaja u Severnoj Indiji koje su 1974.godine udružile kako bi sačuvale više od 10 000 kvadratnih milja šumskog sliva. Seča himalajskih šuma izazvala je stvaranje klizišta, poplave i velike erozije zemljišta i primorala žene iz okolnih sela da se penju više u planine da prikupe ogrev. Sada je to poznato kao Chipko pokret, što na hindu jeziku znači “prilepiti se”, a naziv odražava praksu žena koje su protestvovale stavljajući svoje ruke oko stabala drveća obeleženog za seču i odbijale da se sklone. Ova praksa i termin kasnije su postali popularni i u drugim krajevima sveta i popularno su nazvani “grljenje drveća”.

Grljenje drveća kao vid ekološkog aktivizma.
Grljenje drveća kao vid ekološkog aktivizma.

Samo nekoliko godina kasnije, ekofeministički pokret u Keniji takođe je prigrlio značaj drveća. Green Belt Movement počeo je kao akcija lokalne zajednice za sađenje drveća. Grupa žena istakla je nedostatak lokalne vode, efekte erozije tla i rastuće probleme izazvane lokalnom sečom šuma. Kao i žene u Indiji, žene iz ovog pokreta u Keniji prepoznale su da zaštitom i obnavljanjem svoje prirodne okoline, takođe i postavljaju osnove za pravedan ekonomski razvoj.

Ekološki pokret u Keniji koji je isto tako  prigrlio značaj drveća.
Ekološki pokret u Keniji koji je isto tako prigrlio značaj drveća.


Otprilike u isto vreme u koje se
Green Belt Movement završavao, Love Canal katastrofa u Nju Jorku je pridobijala pažnju. Love Canal, naselje smešteno na Nijagarinim vodopadima, sagrađeno je na zemlji u susedstvu sa zemljom napunjenom hemijskim otpadom. Godine 1978, dvadeset i nešto godina nakon što je naselje podignuto, hemijski otpad je počeo da curi kroz tlo i preliva proplanke i ulice u tom naselju.

Brojne porodice prijavile su neobjašnjive hronične bolesti koje su kasnije povezane sa hemijskim otpadom. Predsednik Jimmy Carter odmah je proglasio stanje opasnosti i stotine porodica iz naselja Love Canal je preseljeno i dobilo odštetu za svoje kuće od vlade. Godine 1979, američka Environmental Protection Agencz (EPA) prijavila je alarmantno visoku stopu defekata kod novorođenčadi i pobačaja koji su se javili u porodicama koje su živele u naselju Love Canal između 1974. i 1979. Kao rezultat, Kongres je odobrio Superfund ili Comprehensive Environmental Response, Compensation and Liability Act koji je zagađivače smatrao odgovornima za štetu zagađenja okoline.

Navedeni pokreti su imali jednu zajedničku crtu, a to je vožstvo od strane sposobnih žena koje su svojim aktivizmom dale doprinos u sprečavanju zađaženja okoline.

Green Belt i Chipko pokret i Love Canal imaju jednu zajedničku stvar – vođstvo i aktivizam snažnih i upornih žena.

Kada govorimo o ekofeminizmu navedeni ekološki pokreti koje su pokrenule žene širom sveta predstavljaju u stvari rezervoar individualnih i kolektivnih sećanja na date događaje. Umesto kao ranije da istorija bude priča koja se prenosi usmeno, danas, po ovom pitanju govorimo o istorijama ekofeminizma koje se skladište na webu i u svakom momentu su dostupne. Sada sa kritičkog stanovišta posmatramo te istorije ekološkog i feminističkog pokreta i analiziramo kakva sećanja bude u nama. Na žalost, u Srbiji je i dalje feminizam ružna reč i ljudi je uglavnom povezuju sa “ženama koja se bore za neka svoja prava”, a ne borbom za ljudska prava što je po meni osnova feminizma i suština ekofeminizma. Danas uz nove medije kreira se pamćenje, kao i sećanje koje više nije proživljeno i lično iskustvo nego “ukradeno”, odnosno preuzeto iz drugog izvora.

Prikazan je deo rada koji je rađen na II godini Doktorskih studija : Studije savremenih transdisciplinarnih umetnosti i medija- predmet Memorija, istorija i mediji, kod doc. dr Dragana Stojanović, FMK Singidunum, Beograd.